Atatürk İlkeleri (Temel ve Bütünleyici İlkeler)

Kısaca

• Altı temel ilke cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılıktır; 5 Şubat 1937'de Anayasa'ya girdi.
• Bütünleyici ilkeler: millî egemenlik, millî bağımsızlık, millî birlik ve beraberlik, yurtta barış dünyada barış, akılcılık ve bilimsellik, çağdaşlaşma ve batılılaşma, insan ve insanlık sevgisi.
• Sınavın en sık sorusu 'şu inkılap hangi ilkeyle ilgilidir?' kalıbıdır; her ilkenin birkaç tipik inkılabı ezberlenmelidir.

Bir bina düşünün: temelinde altı kolon, aralarını tutan bağlayıcı bir harç var. Atatürk ilkeleri de böyle. Altı kolon “temel ilkeler”dir; harç ise “bütünleyici ilkeler”. Sınav da genelde şunu sorar: “Bu inkılap hangi kolona dayanır?”

Atatürk ilkeleri nedir ve nasıl oluştu?

Atatürk ilkeleri, Millî Mücadele’nin ve Cumhuriyet’in kuruluşunun fikrî temelini oluşturan, devlet ve toplum hayatının nasıl düzenleneceğini gösteren ilkeler bütünüdür. Mustafa Kemal bunları önceden hazır bir kitaptan almadı. Mücadele sürerken, toplumun ihtiyaçlarına göre uygulamalar yapıldı, sonra bu uygulamalar sistemleştirildi.

Altı ilke 1931’deki Cumhuriyet Halk Fırkası kurultayında parti programına girdi. 5 Şubat 1937’de ise 1924 Anayasası’nın 2. maddesine eklenerek Anayasa’ya girdi: “Türkiye Devleti cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçı, devletçi, laik ve inkılapçıdır.”

Altı temel ilke nelerdir?

İlke	Kısa tanım	Tipik inkılaplar
Cumhuriyetçilik	Yönetimde halkın iradesi esastır; devletin başı seçimle belirlenir.	Saltanatın kaldırılması (1922), Cumhuriyet’in ilanı (1923), halifeliğin kaldırılması (1924)
Milliyetçilik	Türk milleti ortak kültür ve tarih bağıyla birleşir; bu anlayış başka milletlere saldırı değil, barış ve saygıya dayanır.	Türk Tarih Kurumu (1931), Türk Dil Kurumu (1932), kapitülasyonların kaldırılması, Türk harflerinin kabulü (1928)
Halkçılık	Sınıf ayrımı ve imtiyaz yoktur; kanun önünde herkes eşittir.	Aşarın kaldırılması (1925), Medeni Kanun (1926), kadınlara siyasi haklar (1930–1934), Halkevleri (1932), lakap ve unvanların kaldırılması (1934)
Devletçilik	Devlet, özel girişimin yetmediği alanlarda ekonomiye girer.	Sümerbank (1933), Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (1934), Etibank (1935)
Laiklik	Din ve devlet işleri ayrıdır; vicdan özgürlüğü vardır.	Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat (1924), tekke ve zaviyelerin kapatılması (1925), Medeni Kanun, anayasadan din maddesinin çıkarılması (1928)
İnkılapçılık	Yenilikçi olmak, yeniliği sürekli korumak.	Harf İnkılabı (1928), Takvim, saat ve ölçü sisteminde değişiklik

Dikkat: Bir inkılap birden fazla ilkeyle ilişkilendirilebilir. Medeni Kanun hem laiklik hem halkçılık, halifeliğin kaldırılması hem cumhuriyetçilik hem laiklik ilkesine bağlanır. Sınav, parçadaki vurguya göre sorar: kadınla erkek eşitliği vurgulanıyorsa halkçılık, din işlerinin hukuktan ayrılması vurgulanıyorsa laiklik.

Bütünleyici ilkeler hangileridir?

Bunlar temel ilkelerin yanında onları tamamlayan değerlerdir:

• Millî egemenlik: Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir; TBMM bu ilkenin simgesidir.
• Millî bağımsızlık: Dışarıdan hiçbir baskı kabul edilmez; Kapitülasyonların kaldırılması ve Lozan buna örnektir.
• Millî birlik ve beraberlik: Millet olarak ortak ülkü etrafında kenetlenmek; Tekâlif-i Millîye Emirleri örnektir.
• Yurtta barış, dünyada barış: Saldırgan olmayan, barışçı dış politika; Balkan Antantı (1934), Sadabat Paktı (1937).
• Akılcılık ve bilimsellik: Karar verirken akıl ve bilimin rehberliği; Harf İnkılabı, Türk Tarih ve Dil Kurumları.
• Çağdaşlaşma ve batılılaşma: Çağın bilimini ve tekniğini almak; takvimde ve ölçüde değişiklik.
• İnsan ve insanlık sevgisi: İnsana değer vermek, ırk ve din ayrımı yapmamak.

Laiklik ilkesi hangi adımlarla uygulandı?

Laiklik ilkesi sınavların bir numaralı konusudur, çünkü adımlar kronolojik olarak sorulur.

1. 3 Mart 1924: Halifelik kaldırıldı. Aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile bütün okullar Maarif Vekâleti’ne (bugünkü Millî Eğitim Bakanlığı) bağlandı; Şer’iyye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı, yerine Diyanet İşleri Başkanlığı kuruldu.
2. 30 Kasım 1925: Tekke ve zaviyeler kapatıldı.
3. 26 Aralık 1925: Miladi takvim kabul edildi.
4. 17 Şubat 1926: Medeni Kanun kabul edildi.
5. 10 Nisan 1928: Anayasa’dan “Devletin dini İslam dinidir” ifadesi çıkarıldı.
6. 5 Şubat 1937: Laiklik Anayasa’ya girdi.

Hangi inkılap hangi ilkeyle eşleşir?

Bu, sınavın en sevdiği kalıptır. Kısa kural cümleleri:

• Siyasi yapıyla ilgiliyse (saltanat, halifelik, Cumhuriyet): cumhuriyetçilik.
• Türk dili ve tarihi çalışmaları, millî kimlik: milliyetçilik.
• Eşitlik, kadın hakları, köylünün yükü (aşar), Halkevleri: halkçılık.
• Devlet işletmesi, sanayi planı, banka: devletçilik.
• Din-devlet ayrımı, tevhid-i tedrisat, tekke, takvim, Medeni Kanun: laiklik.
• Harf, şapka, kıyafet, ölçü: inkılapçılık (aynı zamanda çağdaşlaşma).

Dikkat: Harf İnkılabı için hem inkılapçılık hem milliyetçilik hem akılcılık yazılabilir; soruda hangi ilke seçeneklerde varsa onu işaretleyin. Kadınlara seçme ve seçilme hakkı (belediyeler 1930, muhtarlık 1933, milletvekilliği 5 Aralık 1934) halkçılığa girer.

1937 Anayasa değişikliği neyi değiştirdi?

1924 Anayasası’nın 2. maddesinde önceden “Türkiye Devleti’nin dini, dîn-i İslam’dır” yazıyordu. Bu ifade 10 Nisan 1928’de çıkarıldı. 5 Şubat 1937’de ise aynı maddeye “cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçı, devletçi, laik ve inkılapçı” nitelikleri eklendi. Böylece altı ilke, partinin değil devletin ilkesi oldu. Mustafa Kemal bu ilkelerin donmuş bir kalıp olmadığını, toplumun ihtiyaçlarıyla birlikte gelişeceğini söylerdi; inkılapçılık ilkesi tam da bunu anlatır.

Burada küçük ama sık çıkan bir ayrım var: temel ilkeler (altı tane) Anayasa’ya yazıldı; bütünleyici ilkeler ise ders kitaplarında onları tamamlayan değerler olarak anlatılır. Sınavda “Anayasa’ya giren ilkeler” denirse yalnızca altı temel ilke akla gelmeli.

Her ilke günlük hayatımızda nasıl karşımıza çıkar?

İlkeleri soyut sanmayın. Okula giderken laiklik ve tevhid-i tedrisatla aynı müfredatı okursunuz. Seçimde oy kullanırken cumhuriyetçilik ve millî egemenlik devrededir; kadınların oy hakkı halkçılıktır. Soyadınız, Türk dili ve tarih çalışmalarının varlığı milliyetçilik ve çağdaşlıkla; fabrikaların ve devlet bankalarının kuruluşu devletçilikle; Latin harfleriyle yazmanız ise inkılapçılıkla ilişkilidir. Bu gündelik örnekler, sınavda “hangi ilke?” sorusuna hızlı cevap vermeyi kolaylaştırır.

İlkeler birbirinden bağımsız değildir. Cumhuriyetçilik yönetimi halk iradesine, halkçılık bu iradenin eşitlikle kullanılmasına, laiklik ise bu iradenin dinî baskıdan bağımsız olmasına dayanır. Bu zincir, ilkeler arasındaki ilişkiyi soran yorum sorularında işe yarar.

Son olarak şunu unutmayın: İnkılapçılık diğer beş ilkenin gelişmeye açık olmasını sağlar. Yani “ilkelerin donmaması” ifadesi ya da “yenilikleri korumak ve sürdürmek” gibi bir vurgu görürseniz inkılapçılığı düşünün. Bu ilke, Atatürkçü düşünce sisteminin hareketli parçasıdır.

Sınav tuzakları neler?

• Soyadı Kanunu (1934) hem millî kimlikle hem eşitlikle ilişkilendirilebilir; seçeneklerdeki diğer ilkeye bakın.
• Laiklik Anayasa’ya 1937’de girdi, din maddesi 1928’de çıkarıldı. İki tarihi karıştırmayın.
• Devletçilik ≠ sosyalizm. Özel girişim korunur.
• Cumhuriyetçilik: 1923; laiklik: 1924–1937; devletçilik: 1930’lar; inkılapçılık: sürekli.
• “Yurtta barış dünyada barış” bütünleyici ilkedir, temel değildir.

Kronoloji

Tarih	Olay
1 Kasım 1922	Saltanat kaldırıldı.
29 Ekim 1923	Cumhuriyet ilan edildi.
3 Mart 1924	Halifelik kaldırıldı; Tevhid-i Tedrisat Kanunu çıktı.
17 Şubat 1926	Türk Medeni Kanunu kabul edildi.
1 Kasım 1928	Yeni Türk harfleri kabul edildi.
21 Haziran 1934	Soyadı Kanunu çıktı.
5 Şubat 1937	Altı ilke Anayasa'ya girdi.

Sınavda nasıl çıkar?

KPSS

KPSS'de Atatürk ilke ve inkılapları 12 soruluk bloğun en önemli parçasıdır. Parçada bir uygulama (ör. soyadı, Medeni Kanun) verilir, hangi ilkeyle ilgili olduğu sorulur. Tuzak: bir inkılabın birden fazla ilkeyle ilişkili olması.

LGS

8. sınıfta 'çağdaşlaşan Türkiye'nin temeli' ünitesinde ilkeler okuma parçası ve öncüllü ifade olarak gelir. İlkenin tanımı ile örnek inkılabı eşleştirmeyi bilin.

TYT

Atatürkçülük ve inkılaplar TYT'de yılda 0–1 soruyla gelir. Genellikle laiklik ve halkçılık, bütünleyici ilkelerden millî egemenlik sorulur.

AYT

AYT'de inkılapların siyasi, hukuki, toplumsal alan olarak sınıflandırılması ve ilkelerle ilişkisi öncüllü sorulur. Yorum sorusunda ilkeyi parça belirler.

Mini test

Şıkkı işaretle, açıklamayı hemen gör. Tam test: 10 soru.

Atatürk İlkeleri (Temel ve Bütünleyici İlkeler) — mini test

0 / 5 cevaplandı

Soru 1 / 5Aşağıdakilerden hangisi Atatürk'ün altı temel ilkesinden biri değildir?

AYurtta barış, dünyada barış

BCumhuriyetçilik

CHalkçılık

DLaiklik

Eİnkılapçılık

← Geriİleri →

Sık sorulan sorular

Atatürk'ün altı temel ilkesi nelerdir?

Cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılıktır. Hepsi 5 Şubat 1937'de Anayasa'ya girdi.

Bütünleyici ilkeler hangileridir?

Millî egemenlik, millî bağımsızlık, millî birlik ve beraberlik, yurtta barış dünyada barış, akılcılık ve bilimsellik, çağdaşlaşma ve batılılaşma, insan ve insanlık sevgisi.

Medeni Kanun hangi ilkeyle ilgilidir?

Laiklik (hukukta din etkisinin kalkması) ve halkçılık (kadın-erkek hukuki eşitliği) ile ilgilidir.

Laiklik anayasaya ne zaman girdi?

5 Şubat 1937'de 1924 Anayasası'nın 2. maddesine eklenerek girdi; 'devletin dini İslamdır' ifadesi ise 10 Nisan 1928'de çıkarılmıştı.

Kaynaklar

1. MEB, T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Dersi Öğretim Programı (8. sınıf, 2018)
2. TDV İslam Ansiklopedisi, 'Atatürk İlkeleri' ve 'Atatürkçülük' maddeleri
3. Atatürk Araştırma Merkezi, Atatürk'ün söylev ve demeçleri
4. Türkiye Büyük Millet Meclisi, 1924 Anayasası ve değişiklikleri

Hata bildirmek için: iletişim. Düzeltmeler sayfanın güncelleme tarihine yansır.